Günümüzde romantik ilişkiler, arkadaşlıklar ve hatta iş ilişkileri iletişim teknolojilerinin etkisiyle geçmişe göre çok daha farklı biçimlerde yaşanıyor. Mesajlaşma uygulamaları, sosyal medya ve çevrim içi iletişim, insanlarla hızlı bir şekilde bağlantı kurmayı kolaylaştırırken ilişkilerde yaşanan bazı sorunların da daha görünür hâle gelmesine neden oluyor. Özellikle son yıllarda sıkça kullanılan ghosting ve gaslighting kavramları, ilişkilerde kişinin kendisini değersiz, kafası karışmış veya duygusal olarak güvensiz hissetmesine yol açabilen davranış biçimlerini tanımlamak için kullanılıyor.
Ghosting, kişinin herhangi bir açıklama yapmadan iletişimi aniden kesmesi anlamına gelirken gaslighting, kişinin yaşadığı olayları, duygularını veya kendi algısını sorgulamasına neden olacak şekilde psikolojik olarak manipüle edilmesini ifade eder. Her iki davranış da ilişkide güven duygusunu zedeleyebilir; ancak ortaya çıkış biçimleri ve psikolojik etkileri birbirinden farklıdır.
Ghosting Nedir?
Ghosting, bir kişinin herhangi bir açıklama yapmadan ve çoğu zaman karşı tarafın sorularına cevap vermeden iletişimi aniden sonlandırmasıdır. Kişi mesajlara cevap vermemeye, telefonları açmamaya ve sosyal iletişimi kesmeye başlayabilir. Bazen kişi sosyal medya hesaplarında aktif olmaya devam ettiği hâlde karşı tarafla iletişim kurmamayı tercih eder.
Ghosting özellikle romantik ilişkilerde ve flört döneminde sık görülse de yalnızca romantik ilişkilerle sınırlı değildir. Arkadaşlık ilişkilerinde, sosyal çevrede ve profesyonel ilişkilerde de bir kişinin açıklama yapmadan ortadan kaybolması ghosting olarak değerlendirilebilir.
Burada önemli olan nokta, her iletişim kesintisinin ghosting anlamına gelmediğidir. Bir kişinin yoğun olması, bir süre iletişim kurmak istememesi veya kişisel nedenlerle geri çekilmesi tek başına ghosting olarak değerlendirilmemelidir. Ghosting davranışında belirgin olan durum, ilişkinin devam edip etmeyeceğine ilişkin herhangi bir açıklama yapılmadan iletişimin kesilmesi ve karşı tarafın belirsizlik içinde bırakılmasıdır.
Ghosting İlişkide Nasıl Anlaşılır?
Ghosting davranışı genellikle bir anda ortaya çıktığı için kişi başlangıçta ne olduğunu anlamakta zorlanabilir. Öncesinde düzenli olarak iletişim kuran, görüşen ve duygusal yakınlık gösteren bir kişinin hiçbir açıklama yapmadan iletişimi kesmesi önemli bir işaret olabilir.
Ghosting durumunda kişi mesajlarınıza uzun süre cevap vermeyebilir, telefon görüşmelerinden kaçınabilir, buluşma tekliflerini görmezden gelebilir veya daha önce oldukça aktif olan iletişimi tamamen sonlandırabilir. Daha da önemlisi, iletişimin neden kesildiğini açıklamak için herhangi bir çaba göstermemesi ve sorularınızı yanıtsız bırakması, belirsizlik duygusunu artırabilir.
Ghosting yaşayan kişi çoğu zaman “Ben ne yaptım?”, “Neden böyle oldu?”, “Acaba yanlış bir şey mi söyledim?” veya “Tekrar iletişim kuracak mı?” gibi sorularla zihinsel olarak meşgul olmaya başlayabilir. Cevapların bulunamaması, kişinin kendi davranışlarını sürekli analiz etmesine ve zamanla kendisini suçlamasına neden olabilir.
Ghosting Neden Yapılır?
Ghosting davranışının arkasında tek bir neden bulunmaz. Bazı kişiler ilişkiyi sonlandırmak konusunda doğrudan konuşmaktan kaçındıkları için iletişimi kesmeyi daha kolay bir yöntem olarak görebilir. Reddedilme korkusu, çatışmadan kaçınma, duygusal sorumluluk almaktan kaçınma veya zor konuşmaları yapamama gibi özellikler kişinin ghosting davranışına yönelmesine neden olabilir.
Bazı durumlarda ise kişi ilişkiye yönelik ilgisini kaybetmiş olabilir ancak bunu açıkça ifade etmek yerine ortadan kaybolmayı tercih edebilir. Bununla birlikte ghosting davranışının nedenini anlamaya çalışırken tek bir psikolojik açıklamaya dayanmak doğru değildir. Her ghosting davranışının arkasında aynı kişilik özelliğinin veya aynı psikolojik problemin bulunduğunu söylemek mümkün değildir.
Gaslighting Nedir?
Gaslighting, kişinin kendi düşüncelerinden, hatıralarından, duygularından veya olayları algılama biçiminden şüphe etmesine neden olan bir psikolojik manipülasyon biçimidir. Gaslighting uygulanan kişi zaman içerisinde “Acaba ben mi yanlış hatırlıyorum?”, “Belki de gerçekten abartıyorum.” veya “Sorun bende mi?” şeklinde düşünmeye başlayabilir.
Gaslighting yalnızca açık bir yalan söylemekten ibaret değildir. Kişinin yaşadığı olayların sürekli inkâr edilmesi, duygularının küçümsenmesi, söylediği şeylerin çarpıtılması veya yaşanan sorunların sürekli onun üzerine yüklenmesi gaslighting davranışının bir parçası olabilir.
Örneğin kişi partnerine “Dün söylediğin söz beni çok kırdı.” dediğinde karşı taraf sürekli olarak “Ben öyle bir şey söylemedim, sen uyduruyorsun.” diyorsa ve benzer durumlar tekrar tekrar yaşanıyorsa, kişi zamanla kendi hafızasına ve algısına güvenmekte zorlanabilir.
Gaslighting İlişkide Nasıl Anlaşılır?
Gaslighting çoğu zaman tek bir olaydan ziyade tekrarlayan bir iletişim ve davranış örüntüsü üzerinden anlaşılır. Partneriniz yaşadığınız olayları sürekli olarak inkâr ediyor, duygularınızı geçersizleştiriyor ve sorunları konuşmaya çalıştığınızda sizi kendi algınızdan şüphe ettirecek şekilde cevap veriyorsa dikkatli olmak gerekir.
“Bunu tamamen yanlış anladın.”
“Sen zaten her şeyi abartıyorsun.”
“Öyle bir şey hiç yaşanmadı.”
“Çok hassassın.”
“Bütün sorunları sen çıkarıyorsun.”
gibi ifadeler tek başına gaslighting tanısı koydurmaz. Ancak bu tür söylemler sürekli tekrarlanıyor, kişinin yaşadığı olaylar sistematik biçimde inkâr ediliyor ve kişi giderek kendi düşüncelerine güvenemez hâle geliyorsa ilişkide psikolojik manipülasyon açısından değerlendirilmesi gereken bir durum ortaya çıkabilir.
Ghosting ve Gaslighting Arasındaki Fark Nedir?
Ghosting ile gaslighting zaman zaman birbirine karıştırılsa da temel olarak farklı davranış biçimleridir. Ghostingde temel davranış iletişimi açıklama yapmadan kesmek ve kişiyi belirsizlik içinde bırakmaktır. Gaslightingde ise temel sorun, kişinin kendi gerçekliğinden, algısından veya duygularından şüphe etmesine yol açan manipülatif iletişimdir.
Ghosting yaşayan kişi genellikle “Neden ortadan kayboldu?” sorusuna cevap bulmaya çalışırken gaslighting yaşayan kişi daha çok “Acaba yaşadıklarım gerçekten böyle miydi?” sorusunu sormaya başlayabilir.
Bununla birlikte bazı ilişkilerde bu iki davranış birlikte de görülebilir. Örneğin kişi önce yaşanan sorunları inkâr ederek partnerinin kendisinden şüphe etmesine neden olabilir, daha sonra hiçbir açıklama yapmadan iletişimi tamamen kesebilir. Bu nedenle ilişkide tek tek davranışlardan ziyade genel iletişim biçimine ve davranışların sürekliliğine bakmak daha sağlıklıdır.
Ghosting ve Gaslighting Kişiyi Nasıl Etkiler?
Her iki davranış da kişinin ilişkideki güven duygusunu olumsuz etkileyebilir. Özellikle duygusal olarak bağlanılan bir ilişkide karşı tarafın aniden ortadan kaybolması veya kişinin kendi deneyimlerinin sürekli inkâr edilmesi, yoğun belirsizlik ve çaresizlik duygularına yol açabilir.
Ghosting sonrasında kişi kendisini reddedilmiş, değersiz veya önemsiz hissedebilir. İlişkinin neden sona erdiğini anlayamamak, zihnin sürekli olarak geçmiş konuşmaları ve olayları yeniden değerlendirmesine neden olabilir. Kişi “Nerede hata yaptım?” sorusuna cevap bulmaya çalışırken kendisini gereğinden fazla suçlayabilir.
Gaslighting ise kişinin zaman içerisinde özgüvenini ve kendi değerlendirme becerisine duyduğu güveni zedeleyebilir. Kişi kendi duygularını ifade etmekten çekinmeye, karar verirken sürekli başkasının onayına ihtiyaç duymaya veya yaşadığı olayları doğru değerlendiremediğini düşünmeye başlayabilir.
Bu nedenle özellikle uzun süre devam eden ve yoğun psikolojik yıpranmaya neden olan ilişki dinamiklerinin küçümsenmemesi önemlidir.
Ghosting Yaşayan Kişi Ne Yapmalı?
Ghosting yaşadığınızda ilk olarak karşı tarafın davranışını sürekli olarak kendi değerinize bağlamamaya çalışmanız önemlidir. Bir kişinin iletişimi açıklama yapmadan sonlandırması, sizin değerinizi veya sevilebilirliğinizi belirleyen bir ölçüt değildir.
Karşı tarafa ilişkinin devam edip etmeyeceğini anlamak amacıyla makul bir şekilde iletişim kurmayı deneyebilirsiniz. Ancak cevap gelmediği hâlde tekrar tekrar mesaj göndermek, sürekli sosyal medya hesaplarını kontrol etmek veya karşı tarafın neden ortadan kaybolduğunu araştırmak çoğu zaman belirsizlik duygusunu daha da artırabilir.
Bu süreçte kişinin kendi sınırlarını belirlemesi ve iletişim kurmayan kişinin kararını zorla değiştirmeye çalışmak yerine kendi duygusal ihtiyaçlarına yönelmesi daha sağlıklı olabilir.
Gaslighting Yaşayan Kişi Ne Yapmalı?
Gaslighting yaşadığınızı düşünüyorsanız öncelikle kendi duygularınızı küçümsememeye çalışmanız önemlidir. Bir olayın sizin açınızdan incitici olması, başka bir kişinin aynı olayı farklı değerlendirmesi nedeniyle geçersiz hâle gelmez.
Yaşadığınız olayları daha sağlıklı değerlendirebilmek için önemli konuşmaları ve olayları yazılı olarak not etmek, özellikle sürekli olarak “Böyle bir şey olmadı.” şeklinde karşılıklarla karşılaşıyorsanız kendi deneyiminizi hatırlamanıza yardımcı olabilir.
Güvendiğiniz kişilerle yaşadığınız ilişki hakkında konuşmak da dışarıdan daha dengeli bir bakış açısı kazanmanıza yardımcı olabilir. Ancak ilişkinizde sürekli olarak manipülasyon, baskı, tehdit veya psikolojik şiddet olduğunu düşünüyorsanız, durumu tek başınıza çözmeye çalışmak yerine bir psikologdan profesyonel destek almak daha uygun olabilir.
Her İletişim Sorunu Ghosting veya Gaslighting Değildir
İlişkilerde zaman zaman mesajlara geç cevap vermek, tartışma sırasında iletişimi bir süreliğine kesmek, olayları farklı hatırlamak veya yaşanan bir durum hakkında farklı düşünmek tek başına ghosting ya da gaslighting anlamına gelmez.
Psikolojik açıdan değerlendirme yapılırken davranışın sıklığı, sürekliliği, amacı, ilişki içerisindeki genel örüntüsü ve kişi üzerindeki etkisi birlikte ele alınmalıdır. Özellikle gaslighting konusunda tek bir tartışmadan hareketle karşı tarafa kesin bir etiket koymak doğru olmayabilir.
Sağlıklı bir ilişkide insanlar birbirlerinin duygularını her zaman aynı şekilde değerlendirmeseler bile birbirlerini dinlemeye, yaşanan sorunları konuşmaya ve gerektiğinde kendi davranışlarının sorumluluğunu almaya çalışırlar.
Sağlıklı Bir İlişkide İletişim Nasıl Olmalıdır?
Sağlıklı ilişkilerde sorun yaşanması normaldir; önemli olan sorunların hiç yaşanmaması değil, yaşanan problemlerin nasıl ele alındığıdır. Partnerlerin birbirlerini dinleyebilmesi, farklı düşüncelere saygı gösterebilmesi, sınırları kabul etmesi ve ilişki içerisinde yaşanan sorunlar hakkında açık bir iletişim kurabilmesi güven duygusunun oluşmasına yardımcı olur.
Bir ilişki içerisinde kişi sürekli olarak kendisini açıklamak, kendi duygularının gerçek olduğunu kanıtlamak veya karşı tarafın neden ortadan kaybolduğunu anlamaya çalışmak zorunda kalıyorsa, ilişkinin kişi üzerindeki psikolojik etkilerini değerlendirmek önemlidir.
Ghosting ve gaslighting, özellikle tekrar eden bir ilişki örüntüsünün parçası hâline geldiğinde kişinin özsaygısını, güven duygusunu ve ilişkilerdeki sınırlarını olumsuz etkileyebilir. Böyle bir durumda yaşananları küçümsemek yerine kişinin kendi duygularını fark etmesi, sınırlarını belirlemesi ve ihtiyaç duyduğunda profesyonel destek alması önemli bir adım olabilir.
Unutulmamalıdır ki sağlıklı bir ilişkide anlaşmazlıkların bulunması normaldir; ancak kişinin sürekli olarak yok sayılması, değersiz hissettirilmesi veya kendi gerçekliğinden şüphe etmeye başlaması sağlıklı iletişim açısından üzerinde durulması gereken önemli bir durumdur.
*** Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Uzman teşhis ve tedavisinin yerine geçmez.
Bağlantılar
